Cắn bút, múa bút - những điều cần biết khi viết essay vào đại học Mỹ (phần 0 - chương 3)

CHƯƠNG 3: NGUY HIỂM - CÓ NGƯỜI NGỦ GẬT

Vậy là bạn đã nhìn thấy viễn tưởng của các vị adcom đằng sau tấm màn che, đã thấy tập hồ sơ dày cộp của họ. Bạn đã thấy rằng khi họ phải đọc 40 essays một ngày, họ rất dễ ngủ gật. Và bài essay của bạn có thể nằm trong tập hồ sơ đó, nó có thể là bài essay thứ 38 trong ngày. Nhiệm vụ tối quan trọng của bạn, vậy nên, là khuấy động các vị adcom không cho họ ngủ.

 

Một người nào đó đã nói rằng trên thế giới này chỉ có 12 câu truyện là nguyên bản, tất cả các truyện khác đều là thêm thắt từ 12 bản này mà ra. Một người khác lại nói là viết essay cho đại học cũng như một cuộc thi kể chuyện: ai kể hay nhất thì người đó thắng. Vậy làm thế nào để bạn múa bút ra một bài văn độc đáo trong khi chỉ có 12 câu truyện nguyên bản mà tới những hàng trăm nghìn học sinh?

Những anh chàng adcom tội nghiệp Henry Haggard khắp nước Mĩ đang ngáy khò khò trên ghế đivăng vì họ biết quá rõ văn thế nào là "nhàm." Bạn, các vị Nam Cao tương lai, cũng cần biết để mà tránh xa tệ nạn văn vẻ khô không khốc ấy. Hãy lục lọi bao tải của Henry để nghía các liều thuốc ngủ mà học sinh khắp nơi đã không khôn ngoan chất đống bên trong. A ha, chúng ta không cần phải thò tay vào sâu:

 

1. Dế Mèn Phiêu Lưu Ký:

Đây là các bài văn về các cuộc phiêu lưu đến Anh, Israel, Đà Lạt, và phổ biến nhất chính là nước Mĩ mà các chú dế nhà ta đã may mắn trải qua. Phần lớn các Exchange Students chọn viết về đề tài này vì đó quả là một kinh nghiệm đổi đời đối với họ: họ có cơ hội ở với một gia đình người nước ngoài, hòa nhập vào một nền văn hoá khác, nói tiếng nói khác vân vân và vân vân. Thế nhưng, dù có ở đâu đi nữa, các chú Dế Mèn đều nhất quyết tảng lờ các chi tiết nhỏ nhoi (nhưng rất quan trọng) để sa vào lối mòn ngoác bút tâng bốc cái sự "nhàm": "I had to adjust to a whole new way of life. The first thing I noticed was the food, which was very different, as well as the custom. The people around me speak a different language, and it's very hard for me to understand them. But at the end of my stay, I have learnt to appreciated those differences..." Bài văn như thế này, bạn cũng có thể đoán ra, không "different" là mấy so với hàng trăm ngàn bài văn cùng loại. Dường như tất cả các chú Dế Mèn đều "dấn thân vào các cuộc rượt đuổi đứng tim, các pha sống chết gay gấn" và cuối cùng, đều "học được bài học quý giá về bản thân." Ngạc nhiên chưa?

 

Thế nhưng, đâu rồi những chi tiết về người bạn Dế Quắt, đâu rồi cái giọng run run sợ hãi trước chị Cốc, đâu rồi mùi cỏ thơm ngát và màu mây xanh thẳm khi Dế Mèn cất bước lên đường? Hãy đọc lại Tô Hoài, thiếu nhưng chi tiết ấy tác phẩm trứ danh "Dế Mèn Phiêu Lưu Ký" sẽ không còn cái đặc trưng của nó nữa.

Cái công thức "In my trip to ABC country, I have experienced DEF and faced dificulties like GHI. But in the end, I have learnt to work with other people and discovered my ability" không và không thể giúp bạn thành công được. Thay đổi đoạn đầu tiên thành "In my work as a terrorist" và tất cả những cái còn lại vẫn chẳng khác gì nhau.

 

2. Hoa Hậu Mĩ:

Đây là loại essay toàn lan man đến các vấn đề vũ trụ như "I think World Peace is the most important thing we need..." giống như một hoa hậu chính cống. Từ vấn đề World Peace bài văn có thể lăng quăng đến các tranh luận xưa như Trái Đất khác: gay marriage, weapon of mass destruction, Viagra... Dù bạn có mãnh liệt với quan điểm của mình đến đâu đi nữa thì những vấn đề cao xa như vậy nhiều nhất cũng chỉ như một bài báo khô khan. Các adcom không quan tâm đến Iraq hay người bệnh HIV ở Châu Phi khi họ đang duyệt hồ sơ của bạn. Họ muốn nghe về bản thân bạn. Do đó, trừ khi những chủ đề này có liên quan trực tiếp đến kinh nghiệm đổi đời cùa bạn, đừng bao giờ viết liều. Dành câu trả lời đó cho các cuộc thi hoa hậu.

 

3. Three D's:

Đừng bao giờ lên giọng chỉ cho adcom cách họ nên nghĩ về bạn: "I honestly belive that I have the discipline and determination and diversity to succeed at whatever I do." Có thể bạn có, thế nhưng cách nói ấy sẽ chi khiến adcom đặt 3 chữ D của bạn thành một chữ Dull (nhàm chán) mà thôi. Cách suy nghĩ của họ về con người và cá tính của bạn cần được cảm nhận sau khi họ đọc bài viết của bạn, chứ không phải bạn nói cho họ (Show, Don't Tell). Đừng nói với họ bạn là người can đảm, chỉ cho họ thấy khi bố mẹ bạn li dị, bạn đã tự đạp xe đi học, tự an ủi chăm sóc mẹ và chăm nom nhà cửa ra sao. Đừng nói với họ bạn là người giàu cảm xúc, hãy kể cho họ nghe hàng ngày bạn đã tự xịt lốp xe của mình để ông già bơm xe cạnh ngõ được 1000 đồng ra sao.

Note: Nếu những chuyện đó không có thật thì đừng nên nói dối. Adcóm đã đọc qua hàng trăm nghìn essays, họ biết phân biệt thế nào là giọng nói chân thật và hời hợt. Tất nhiên, chuyện thêm mắm thêm muối là chuyện thường ngày - nhưng thêm thế nào cho vừa phải, đừng để quá mặn hoặc quá cay, chỉ làm hỏng món ăn thôi.

 

4. Đường tiến tới vinh quang: (không cần đến The Wall thể hiện)

Đây là sự tổng hợp nguy hiểm của Dế Mèn Phiêu Lưu Ký và Three D's. Công thức đơn giản nhưng hấp dẫn (vì quá đơn giản): "But, finally, when I crossed the finish line/got that first prize/got an A in that course/see a smile in my mother's eyes/teach that kid, I realized all the hard work had been worth it." Tại sao tất cả mọi thứ đều phải kết thúc một bài ca chiến thắng nổ lỗ mũi? Thất bại là mẹ thành công, nếu bạn tự nhận được điểm yếu và thất bại của mình, bạn càng "người lớn" hơn trong con mắt các vị quan tòa làm việc quá giờ.

 

5. Lão Hạc (hay Tích Ôn Nghèo Kể Khổ)

Có lẽ đây là chủ đề thông dụng nhất, dễ dàng nhất, mà do đó cũng ướt át nhất của học sinh Việt Nam. Đến từ một đất nước đang phát triển, cuộc sống của người Việt Nam tất nhiên có rất nhiều khó khăn mà người Mĩ không biết tới. Thế nhưng, đây không phải là lúc bạn ỉ eo ôn nghèo kể khổ đề làm động lòng adcom, rồi hi vọng họ cảm thấy tội lỗi vì cái khiếp nghèo của bạn mà nhận bạn, rồi cho luôn học bổng toàn phần. Những câu truyện kiểu Lão Hạc có thể làm cho adcom cảm động đến sụt sịt, và cũng lo sợ đến sụt sịt luôn ("Sao mà con bé này nó thê thảm thế") Cứ tưởng tượng học sinh tất cả các nước đang phát triển trên thế giới, nếu mà đều kêu khổ như vậy, thì anh chàng Henry tội nghiệp của chúng ta, suốt ngày phải đọc các bài văn u ám, cũng sẽ điên đầu mất.

 

Điều quan trọng nhất cần nắm bắt ở đây là dù bạn có kêu khổ mấy mà không chứng tỏ được bản thân mình thì cũng chẳng có hiệu quả gì. Adcom sẽ băn khoăn, "Thật tội nghiệp cho cô/cậu học sinh này quá, thế nhưng... chẳng thấy ấn tượng gì cả." Một lần nữa, Show, Don't Tell. Bạn có thể kể cho họ nghe hàng ngày bạn đạp xe (hay nếu thích phóng đại thì đi bộ) 10 cây số đến trường ra sao, nhưng câu hỏi tiếp theo là "So what?" Các adcom thường tìm tòi trong bản chất thí sinh các đức tính tốt, vượt khó để khiến họ cảm phục. Nếu anh Nguyễn Ngọc Ký không kiên trì tập viết bằng chân thì có lẽ đã không gây nhiều cảm xúc trong lòng người đến thế. Adcom không chỉ quan tâm đến những khó khăn của bạn mà quan trọng nhất, họ muốn biết bức thông điệp lạc quan về quá trình bạn vật lộn và vượt qua những khó khăn đó ra sao.

 

6. My favorite thing:

Loại essay này liệt kê (không bao giờ nên liệt kê) những sở thích của bạn: chó Nhật, quyền tự do báo chí, cầm kì thi họa, chè thập cẩm; và những thứ mà bạn ghét: vũ khí nguyên tử, phân biệt chủng tộc, màu đen. Adcom gọi loại văn chương này là Fluffball, hay Bông Gòn. Lí do: nhẹ như bông gòn, không có tí trọng lượng nào, không có bản chất, có lẽ tệ nhất là họ sẽ liệt bạn vào hạng "the ignorant happy people" (những kẻ hạnh phúc và ngẩn ngơ).

 

7. Cuộc đời tôi:

Nỗ lực tóm tắt cuộc đời 17, 18 năm của bạn trong vòng 500 chữ khiến nhiều nhà văn học trò ôm đầu bứt tóc và các adcom khóc thét vì các bài văn quá đỗi ngớ ngẩn.

Ngớ Ngẩn Số Một: bắt đầu bài essay bằng câu "Hello, my name is...". Ngớ Ngẩn Số Hai: "I am a very unique person with many interests, abilities and goals." Liệu bạn có muốn đọc 300 bài văn mở đầu như thế này?

 

Cuộc đời của bạn không thể "bị" tóm tắt trong vòng 500 chữ (hopefully not), vì vậy đừng thử làm gì. Thay vào đó, hãy tập trung vào một ấn tượng hay một sự kiện thật đặc sắc và đào sâu vào đó. Cô giáo dạy Creative Writing của tôi, một nhà văn chuyên nghiệp, từng nói "Trong một câu truyện ngắn dưới 1000 chữ, người làm văn giỏi nhất cũng chỉ có thể phát triển được toàn diện hai nhân vật chính." Hai nhân vật chính ở đây là bạn và sự kiện đáng nhớ của bạn, hãy tận dụng hết 500 chữ ấy, nửa chữ vứt đi cũng là hoang phí.

Các anh chàng Henry vẫn đang ngáy khò khò vì học sinh khắp thế giới vẫn đang tự hỏi mình một câu hỏi sai lầm, "What do they want on those college essays?" Đừng chối, bạn muốn viết cái mà họ muốn đọc như một kiểu tán dương cổ điển. Thế nhưng, bạn không thể bắt adcom có cảm tình với bạn. Bạn không thể bắt họ nghĩ về bạn như bạn muốn. Adcom, qua quá trình vật lộn trên giang hồ tuyển sinh, được trang bị với một chiếc áo giáp mà Enerst Hemmingway gọi là "a built-in shock-proof shit detector" để đối phó với bọn nhất quỷ nhì ma giả tạo. Khó nhất trên đời là tìm cách để phá vỡ cái bản năng ấy - adcom ghét nhất là những kẻ dám cả gan thử.

Tôi đã giành quá nhiều thời gian về những cái Không Nên Viết. "Now what?" bạn hỏi, "Còn gì còn lại để viết đây?"

Câu trả lời rất đơn giản, Everything.

 

Nguồn VietAbroader