Cắn bút, múa bút - những điều cần biết khi viết essay vào đại học Mỹ (phần 0 - chương 1)

Phần 0: Cắn bút

    CHƯƠNG MỘT:BIẾT NGƯỜI BIẾT TA

Ok, bạn không phải là cô cậu học sinh sao sáng 10 phẩy của trường, nhà giàu sụ, con yêu của thầy cô, 1500 SAT, đội trưởng của 3 loại thể thao khác nhau và có ông cố là một trong những người thành lập trường đại học Harvard; bạn cũng không phải là loại lẹt đẹt xách dép cuối lớp. Giống như hàng trăm ngàn thí sinh khác, bạn rơi vào một thế giới mờ ảo mà học sinh không ai muốn tự nhận: thế giới của những kẻ Bình Dân.

 

Đừng lo, tất cả mọi người đều Bình Dân ở một lĩnh vực nào đó (trừ phi bạn thuộc loại Cành Vàng Lá Ngọc kể ở trên, vậy thì đừng tốn thời gian đọc những dòng này làm gì. Chỉ cần bạn không viết essay về việc bạn thích thú tra tấn những con thú nhỏ ra sao thì chuyện vào Harvard dễ như trở bàn tay). Là người VN, thực ra chúng ta đã có lợi thế hơn một chút vì ta thuộc loại "minority group" và "international population" mà các trường đại học Mĩ rất thích tuyển mộ. Ngoài ra, còn nhiều nhóm đáng mời gọi khác như vận động viên thể thao, con cháu của cựu học sinh, cậu ấm cô chiêu của các tỷ phú (người có thể vận động quyên tiền)... Tất cả những người còn lại như chúng ta, cha mẹ làm ăn đủ no, nhà cửa tầm tầm, không phải là sao sáng của lớp nhưng cũng không phải loại Sổ Đen - chúng ta đều là Bình Dân theo đúng nghĩa đen của nó.

 

Xét một cách lạc quan nhất, Bình Dân là những người có tiềm năng làm nên việc; bi quan nhất, nó liệt bạn vào một trong hàng trăm các thí sinh khác có cùng lối sống và kinh nghiệm, không có gì đáng nổi bật. Ngoài chúng ta ra, "câu lạc bộ những con người bình dị" bao gồm các học sinh Việt Nam và các học sinh quốc tế khác. Mẹo hiệu qủa nhất để tách khỏi đám đông không mặt không tên và khẳng định cái "tôi" của mình là viết một bài luận thật tanh. Nhưng trước hết, ta cần phải hiểu thấu chỗ đứng của bài luận so với các yếu tố khác.

Đừng hoang tưởng, essay không bao giờ là yếu tố quan trọng nhất khi xét tuyển sinh. Nếu bạn học hành lẹt đẹt đằng đuôi thì giọng văn dồi dào cỡ Vũ Trọng Phụng cũng không cứu vẫn được gì, bởi vì bảng điểm tổng kết mới là lá át chủ của cuộc chơi.

 

1. Bảng điểm tổng kết: Lá bài chủ

    Các adcom sẽ xem xét, trước hết là độ khó của các lớp học của bạn. Các lớp Honor, Gifted hay AP (dịch đại loại là chuyên, chọn, hay các lớp chuẩn bị cho đại học) sẽ được đánh giá cao hơn các lớp bình thường. Tiếp đó là điểm số. Điểm của năm lớp 11 và 12 đặc biệt được đánh giá rất quan trọng, do đó nếu bạn đã lỡ ham chơi năm lớp 9 và lớp 10 thì vẫn còn nhiều thời gian để "gỡ bàn." Quá trình chuẩn bị vào đại học bắt đầu từ khi bạn bước chân vào cấp 3, vì vậy tốt nhất là không nên lơ là ngay từ đầu để rồi phải vắt chân lên cổ mà vớt vát điểm.

 

2. SAT/ACT/TOEFL...

    Các adcom thường rất đa nghi đối với các loại tests kiểu như SAT, ACT... nhất là vì gần đây nó cho ra đời đủ loại dịch vụ thi tuyển như Kaplan, Princeton, Baron (tớ cá là bọn ấy ít nhất đang luyện sách từ một trong các hãng trên). SAT là chữ viết tắt cho Scholastic Aptitude Test, dịch nôm na là Bài Kiểm Tra Năng Lực Học. Thế nhưng, các công ty luyện thi không chỉ phát hành sách giúp tăng điểm mà còn lăng xê các cua học nhồi nhét với giá tiền vài trăm đô, với lời hứa "học một cua tăng cho bạn 200 điểm" (về mặt quảng cáo luyện thi này có lẽ họ còn cần học tập thêm nền giáo dục của VN). Học thêm nhiều cua, luyện thật nhiều sách thì tất điểm cao. Thế nên, cuối cùng thì SAT đo được cái gì, khi thương mại và tiền bạc nắm vai trò lớn như vậy trong việc luyện thi? Nói cách khác, tuy một cô em nhà giàu, bố mẹ bác sĩ ở thành phố lớn và một cô gái học sinh ở tỉnh, cày ruộng ban ngày và chong đèn dầu luyện thi ban đêm, cùng đạt 550 điểm SAT Verbal, con số này mang hai ý nghĩa khác nhau một trời một vực. Trường hợp thứ nhất là chuyện hiển nhiên, trường hợp thứ hai là chuyện khác thường. Vì vậy, khi xét điểm, các adcom không chỉ nhìn vào con số mà còn nhìn vào khả năng kinh tế, đời sống... của bạn so với các đồng chí Bình Dân khác.

Một số trường như Bowdoin hay Bates thậm chí còn không bắt buộc SAT/ACT/TOEFL, tất nhiên có thì vẫn hơn. Ngay cả các trường yêu cầu SAT/ACT cũng cho 30 điểm hơn thiệt: 1300 SAT nghĩa là điểm của bạn dao động từ 1270 đến 1330.

Thế nhưng, cả bảng điểm và các bài kiểm tra vẫn chưa đủ. Cuối cùng thì con số vẫn chỉ là con số. Làm sao để adcom khám phá ra con người thật của bạn?

 

3. Phỏng vấn:

    Thông thường sự khám phá đó không đến từ phỏng vấn - khó tin nhưng đó là sự thật. Theo lời một vị adcom dày kinh nghiệm, "phỏng vấn chỉ là công cụ xã giao," vì người phỏng vấn đã được dặn dò kĩ lưỡng rằng họ phải giữ thái độ chuyên nghiệp, cởi mở và ấm áp, bất cần họ suy nghĩ gì về quý vị nhất quỷ nhì ma trước mặt.

Tại sao phỏng vấn lại có ít ý nghĩa đến vậy? Thứ nhất là vì các phóng viên thường rất a-ma-tơ, bao gồm cựu học sinh (alumni), các học sinh bậc cao học (graduate students), thậm chí cả các học sinh hiện tại (undergraduate). Họ là con người, họ có cách nhận xét và đánh giá chủ quan mà các adcom không thể hoàn toàn dựa vào được. Một lí do khác nữa là một cuộc trò chuyện trên dưới 1 tiếng đồng hồ không thể nào đánh bại 12 năm mài đũng quần tụng kinh sử của bạn. Do vậy, nếu bạn không được phỏng vấn, đừng toát mồ hôi. Bạn vừa tiết kiệm cho mình 1 tiếng đồng hồ run rẩy trước một kẻ lạ mặt tay lăm lăm bút.

 

4. Thư giới thiệu của thầy cô:

    Cái này thì chắc không cần nói nhiều. Học sinh ở VN chủ yếu viết thư tự khen mình rồi đem lên cho thầy cô kí - thế nên hiệu quả, chắc bạn cũng tự hiểu, sẽ không nặng ký lắm.

 

5. Bài luận:

    Trong quá trình đào bới con người thật của bạn, bài luận không có gì đặc sắc hơn các phần khác, trừ một điểm: đây là nơi duy nhất bạn có thể diễn đạt bằng giọng của riêng mình - bằng cách mà bạn muốn. Điều khó khăn nhất có lẽ là bạn chưa bao giờ viết một bài văn nào như thế này. Khác với văn phân tích truyện Kiều hay research paper cho lớp lịch sử Mĩ, các adcom đọc bài luận văn này để tìm cái gì đó mới về bạn. Các học gia đã phân tích truyện Kiều đến nhàm bút rồi, thế nhưng bạn là một chủ đề hoàn toàn mới mẻ, chưa hề được khám phá, và các adcom háo hức trông đợi đến cơ hội này để tìm ra con người thật của bạn dưới nhữngcon số khô khan.

Còn việc các vị adcom đọc bài luận của bạn ra sao, xem tiếp CHƯƠNG HAI để hạ hồi phân giải.

 

Nguồn VietAbroader